Πατερικά λάθη και διαφωνίες για την προαδαμιαία κτίση

Οι άγιοι Πατέρες δεν ασχολήθηκαν ιδιαίτερα με την αρχική κατάσταση τού κόσμου, επειδή οι περισσότεροι πίστευαν ότι ο χρόνος που μεσολάβησε μεταξύ της αρχής της δημιουργίας και της δημιουργίας τού ανθρώπου ήταν πολύ σύντομος. Εφόσον δεν υπήρχαν τα Παλαιοντολογικά ευρήματα που έχουμε τώρα, τα οποία δείχνουν και τα μεγάλα χρονικά διαστήματα τών δημιουργικών ημερών, αλλά και τις συνθήκες ζωής τών προαδαμιαίων ζώων, το ερώτημα: "τι ακριβώς συνέβαινε πριν τη δημιουργία του ανθρώπου", δεν είχε την σημασία που έχει σήμερα. Το ενδιαφέρον των πατέρων είναι στραμμένο στον άνθρωπο.

Στα πλαίσια λοιπόν της διδασκαλίας περί τού ανθρώπου συνυπάρχει στο υπόβαθρο η διδασκαλία ότι ο κόσμος δεν δημιουργήθηκε έτσι όπως τον βλέπουμε τώρα, αλλά σε μια ανώτερη κατάσταση. Η κατάσταση αυτή δεν ήταν τελεία, αλλά κατά την Αγία Γραφή ήταν "καλή λίαν", κάτι που υπολειπόταν του τελείου και είχε περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης.

Μη φανταζόμενοι οι άγιοι Πατέρες τα τεράστια χρονικά διαστήματα που αποκάλυψε η επιστήμη για την προανθρώπινη ύπαρξη του κόσμου, υπέθεσαν ότι ήταν πολύ μικρή περίοδος, και σε αυτή την ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ υπόθεση, θέλησαν να δικαιολογήσουν την ύπαρξη της φθοράς στην κτίση. Χαρακτηριστικά ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης, λέει ότι ο χρόνος αυτός ήταν τόσο σύντομος, που "δεν πρόλαβε να πεθάνει τίποτα πριν από την αμαρτία του ανθρώπου, ώστε να τραφούν με αυτό οι γύπες".

Λέει ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης στο "Περί κατασκευής τού ανθρώπου" Λόγος Β΄:

Αρχαίο Κείμενο

Μετάφραση

Υμίν και τοις θηρίοις και τοις πετεινοίς οι καρποί, φησί, και η χλόη και ο χόρτος, υμίν εις βρώσιν και τοις πετεινοίς τού ουρανού και πάσι τοις θηρίοις της γης. Και μην ορώμεν πολλά των θηρίων καρπώ μη τρεφόμενα· ποίω δε καρπώ καταδέχεται πάρδαλις τραφήναι; τις δε καρπός δύναται λέοντα θρέψαι; αλλ' όμως ταύτα τω νόμω της φύσεως υποτεταγμένα καρποίς διετρέφετο.

Επειδή δε ο άνθρωπος εξεδιητήθη και εξέβη τους όρους τους δεδομένους αυτώ, μετά τον κατακλυσμόν ιδών ο Κύριος αφειδείς τους ανθρώπους επί πάντων την απόλαυσιν συνεχώρησε. Ταύτα πάντα φάγεσθε ως λάχανα χόρτου. ταύτη τη συγχωρήσει και τα λοιπά ζώα έλαβε την τού εσθίειν άδειαν.

Εξ εκείνου λοιπόν ωμοβόρος ο λέων, εξ εκείνου και γύπες αναμένουσι θνησιμαία. Ου δήπου γαρ και γύπες ομού τω γεννηθήναι ζώα περιεσκόπουν την γην· ούπω γαρ τι απέθανε των παρά Θεού [σημαινομένων ή] γενομένων, ίνα γύπες τραφώσιν.

Ούτε φύσις διεχώριζεν, ακμαία γαρ· ούτε θηραταί ανάλωσαν, ούπω γάρ επιτήδευσις ανθρώπων· ούτε θηρία διέσπα, ούπω γαρ ην ωμοβόρα [γυψί δε σύνηθες από νεκρών διαιτάσθαι]. Ώστε ούπω ην νεκρά, ούπω δυσωδία, ούπω τοιαύτη τροφή γυπών, αλλά πάντες τα κύκνων διητώντο και πάντα τους λειμώνας επενέμετο.

Και οία ορώμεν κύνας θεραπείας ένεκεν πολλάκις άγρωστιν επινεμομένους (ουκ επειδή συμφυής αυτοίς εστιν η τροφή, αλλ' επειδή αδιδάκτω τινί φύσεως διδασκαλία επί το συμφέρον έρχεται τα άλογα), τοιαύτα λόγισαι είναι και τότε τα ωμοβόρα των ζώων, χόρτον εαυτοίς τροφήν επινοείν ουκ αλλήλοις επιβουλεύοντα.

Αλλ' οία μέλλει είναι μετά ταύτα η αποκατάστασις, τοιαύτη ην η πρώτη γένεσις. Επανέρχεται δε ο άνθρωπος επί την πάλαι αυτού κατάστασιν την πονηρίαν αφέμενος, την πολυμέριμνον ταύτην ζωήν, την περί τα βιωτικά της ψυχής δουλείαν, ταύτα πάντα αποθέμενος επί τον εν τω παραδείσω υποστρέφει βίον εκείνον τον αδούλωτον τοις πάθεσι της σαρκός, τον ελεύθερον, τον Θεώ συνόμιλον, τον αγγέλοις ομοδίαιτον.

«Σε εσάς και στα θηρία και στα πουλιά», λέει (ο Θεός), «(δόθηκαν) οι καρποί και η χλόη και το χόρτο· σε εσάς για τροφή και στα πουλιά του ουρανού και σε όλα τα θηρία της γης». Και όμως, βλέπουμε πολλά από τα θηρία να μην τρέφονται με καρπούς· με ποιον καρπό δέχεται να τραφεί η λεοπάρδαλη; Ποιος καρπός μπορεί να θρέψει το λιοντάρι; Αλλά όμως, αυτά, όντας υποταγμένα στον νόμο της φύσης, τρέφονταν με καρπούς.

Επειδή όμως ο άνθρωπος άλλαξε τον τρόπο ζωής του και βγήκε έξω από τα όρια που του είχαν δοθεί, μετά τον κατακλυσμό ο Κύριος, βλέποντας τους ανθρώπους να είναι αχαλίνωτοι, επέτρεψε την απόλαυση των πάντων. «Όλα αυτά θα τα τρώτε όπως τα χορταρικά». Με αυτή την παραχώρηση, και τα υπόλοιπα ζώα έλαβαν την άδεια να τρώνε (κρέας).

Από τότε, λοιπόν, το λιοντάρι έγινε σαρκοφάγο, από τότε και οι γύπες περιμένουν τα πτώματα. Γιατί βέβαια οι γύπες δεν περιεργάζονταν τη γη για ζώα αμέσως μόλις γεννήθηκαν· γιατί τίποτε από όσα δημιουργήθηκαν ή ορίστηκαν από τον Θεό δεν είχε πεθάνει ακόμη, ώστε να τραφούν οι γύπες.

Ούτε η φύση (των ζώων) τα χώριζε τότε μεταξύ τους, γιατί ήταν στην ακμή της· ούτε οι κυνηγοί τα εξολόθρευαν, γιατί δεν υπήρχε ακόμη αυτή η ενασχόληση των ανθρώπων· ούτε τα θηρία τα διαμέλιζαν, γιατί δεν ήταν ακόμη σαρκοφάγα (για τον γύπα δε, είναι συνήθεια να ζει από νεκρά σώματα). Ώστε, δεν υπήρχαν ακόμη νεκρά ζώα, ούτε δυσοσμία, ούτε τέτοια τροφή για τους γύπες, αλλά όλοι ζούσαν όπως οι κύκνοι και όλοι έβοσκαν στα λιβάδια.

Και όπως βλέπουμε τους σκύλους πολλές φορές για θεραπευτικούς λόγους να βόσκουν χορτάρι (όχι επειδή τους είναι φυσική αυτή η τροφή, αλλά επειδή τα άλογα ζώα οδηγούνται προς το συμφέρον τους από μια αδίδακτη διδασκαλία της φύσης), έτσι να θεωρήσεις ότι ήταν και τότε τα σαρκοφάγα ζώα: επινοούσαν το χόρτο ως τροφή για τους εαυτούς τους και δεν επιβουλεύονταν το ένα το άλλο.

Όπως ακριβώς πρόκειται να είναι μετά από αυτά η αποκατάσταση, έτσι ήταν και η πρώτη δημιουργία. Ο άνθρωπος επιστρέφει στην παλιά του κατάσταση, αφού αφήσει την πονηριά, αυτή την πολυάσχολη ζωή, τη δουλεία της ψυχής στα βιωτικά πράγματα· αφού τα αποθέσει όλα αυτά, επιστρέφει σε εκείνη τη ζωή του Παραδείσου, που δεν είναι υποδουλωμένη στα πάθη της σάρκας, την ελεύθερη, αυτή που συνομιλεί με τον Θεό και έχει τον ίδιο τρόπο ζωής με τους αγγέλους.

Με λίγα λόγια, εδώ μας λέει ο άγιος Γρηγόριος, ότι κατά τη δημιουργία προ του Αδάμ, δεν υπήρχαν ζώα άγρια που να τρώει το ένα το άλλο. Ούτε υπήρχε θάνατος στα ζώα, ούτε σήψη, ούτε βρώμα πτωμάτων, ούτε γύπες τα έτρωγαν. Γιατί δεν είχε προλάβει να πεθάνει τίποτα πριν από την αμαρτία του Αδάμ. Αλλά μας λέει, ότι και οι άνθρωποι και τα ζώα, έτρωγαν φυτικές τροφές. Και μας λέει ότι μόνο μετά τον Κατακλυσμό του Νώε επιτράπηκε στους ανθρώπους να τρώνε ζώα, και τότε επετράπη από τον Θεό και στα ζώα να γίνουν σαρκοφάγα.

Ομοίως και ο άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος, λέει στον 1ο Ηθικό του Λόγο:

Αρχαίο Κείμενο

Μετάφραση

Ο Θεός ουχί τον παράδεισον μόνον, ως αν τινες οίονται, τοις πρωτοπλάστοις δέδωκεν εξ αυτής αρχής, ούτε άφθαρτον μόνον εκείνον εδημιούργησεν, αλλά πολλώ μάλλον προ εκείνου την άπασαν γην, —ταύτην δη ην ημείς κατοικούμεν,— και τα εν τη γη άπαντα, ου μην αλλά και τον ουρανόν και τα εν αυτώ εν πέντε ημέραις παραγαγών, τη έκτη ημέρα έπλασε τον Αδάμ και πάσης τής ορωμένης κτίσεως κύριον αυτόν και βασιλέα κατέστησε...

Τοιγαρούν και επλάσθη σώμα μεν έχων ο Αδάμ άφθαρτον, υλικόν μέντοιγε και όλον ούπω πνευματικόν, και ως βασιλεύς αθάνατος εν αφθάρτω κόσμω, ου λέγω μόνω τω παραδείσω, αλλά εν πάση τη υπ' ουρανόν, κατέστη υπό τού δημιουργού Θεού.

Ο Θεός όχι μόνο τον παράδεισο, όπως μερικοί νομίζουν, έδωσε στους πρωτόπλαστους από την ίδια την αρχή, ούτε δημιούργησε μόνο εκείνον άφθαρτο, αλλά πολύ περισσότερο πριν από εκείνον, αφού δημιούργησε μέσα σε πέντε ημέρες ολόκληρη τη γη —αυτήν ακριβώς που εμείς κατοικούμε— και όλα όσα υπάρχουν πάνω στη γη, και όχι μόνο αυτά, αλλά και τον ουρανό και όσα υπάρχουν σε αυτόν, την έκτη ημέρα έπλασε τον Αδάμ και τον εγκατέστησε κύριο και βασιλιά όλης της ορατής πλάσης...

Για τον λόγο αυτό λοιπόν και πλάστηκε ο Αδάμ έχοντας σώμα μεν άφθαρτο, υλικό βεβαίως και όχι ακόμα εντελώς πνευματικό, και εγκαταστάθηκε από τον δημιουργό Θεό ως βασιλιάς αθάνατος μέσα σε έναν άφθαρτο κόσμο —και δεν εννοώ μόνο στον παράδεισο, αλλά σε όλη την κτίση κάτω από τον ουρανό.

Μας λέει δηλαδή ο άγιος Συμεών, ότι ο Αδάμ πλάσθηκε με άφθαρτο σώμα, σε άφθαρτο κόσμο, και όταν μιλάμε για άφθαρτο κόσμο, μιλάμε "όχι μόνο στον Παράδεισο, αλλά και σε όλη τη γη".

Βεβαίως ως προς την αφθαρσία τού σώματος τού ανθρώπου όταν πρωτοδημιουργήθηκε, διαφωνούν με τον άγιο Συμεών πλήθος άλλοι άγιοι πατέρες, τονίζοντας ότι ο άνθρωπος πλάσθηκε εξ αρχής φθαρτός και όχι άφθαρτος, και ατελής και όχι τέλειος, και θνητός και όχι αθάνατος. Ας δούμε μερικά παραδείγματα τής διαφωνίας τους με τον άγιο Συμεών:

Άγιος Ειρηναίος τής Λυών
Κατά Αιρέσεων βιβλίο 4. (PG 7, 1105):

Συνεπώς κατά τον άγιο Ειρηναίο, (αντίθετα απ' ό,τι λέει ο άγιος Συμεών), από την αρχή ο άνθρωπος ΔΕΝ ήταν τέλειος, συνεπώς δεν ήταν και άφθαρτος, αφού δεν μπορούσε να λάβει την τελειότητα.

Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής
Σχόλια εις τα τού αγίου Διονυσίου Εις το "Περί Θείων Ονομάτων". Εις το Κεφάλαιον Β΄:

Αρχαίο Κείμενο

Μετάφραση

Ο ουν Θεός, ο και ταύτα μετασχηματίζων, η πάντων θέσις και αφαίρεσίς εστι·

θέσις μεν πάντων, ως τα πάντα θείς και ποιήσας και ιδρύσθαι παρασκευάζων· εν αυτώ γαρ τα άπαντα συνέστηκεν·

αφαίρεσις δε πάντων εστίν, ως και την θέσιν αυτήν τών όντων και την ποίησιν μεταρρυθμίζων και μετασκευάζων και αφαιρών εκ τών τεθειμένων τα κατά φύσιν·

ει γαρ ομολογείται τα εν γενέσει, πάντως και φθείρεσθαι· αυτός δε πλούτω αγαθότητος τών μεν ανείλε και το φθαρτόν, ως αγγέλων και ψυχών, τών δε το φθαρτόν εις αφθαρσίαν και το θνητόν εις αθανασίαν μετάγει, ως τα σώματα ημών εν τη αναστάσει.

Λοιπόν ο Θεός, ο οποίος μετασχηματίζει και αυτά, είναι η η εγκαθίδρυση και η αφαίρεση όλων.

Είναι εγκαθίδρυση όλων, επειδή έθεσε τα πάντα και τα δημιούργησε και τα προετοιμάζει να στερεωθούν στην ύπαρξη, επειδή μέσα σε Αυτόν έχουν συγκροτηθεί και στέκουν όλα.

Και είναι επίσης αφαίρεση όλων, επειδή μεταρρυθμίζει και μετασχηματίζει ακόμη και αυτή την ίδια την εγκαθίδρυση των όντων και τη δημιουργία τους, και αφαιρεί από αυτά που έχουν τεθεί τα φυσικά τους γνωρίσματα.

Επειδή αν παραδεχόμαστε ότι όσα δημιουργούνται, τότε οπωσδήποτε και φθείρονται, όμως Αυτός, με τον πλούτο της αγαθότητάς Του, αφαίρεσε από μερικά ακόμη και το φθαρτό, όπως από τους αγγέλους και τις ψυχές, ενώ σε άλλα μεταβάλλει το φθαρτό σε αφθαρσία και το θνητό σε αθανασία, όπως θα κάνει με τα σώματά μας στην ανάσταση.

Ομοίως και ο άγιος Μάξιμος διαφωνεί με τον άγιο Συμεών, ως προς την υποτιθέμενη εξ αρχής αφθαρσία τού ανθρώπου, αφού δηλώνει ξεκάθαρα και υπό μορφήν βασικού χαρακτηριστικού τής ύπαρξης, ότι, ο,τιδήποτε είναι κτιστό, κατ' ανάγκην είναι και κατά φύσιν φθαρτό. Τα δε σώματά μας, μόνο στην ανάσταση θα γίνουν άφθαρτα.

Άγιος Μάξιμος Ομολογητής
Σχόλια εις τα τού αγίου Διονυσίου Εις το "Περί Θείων Ονομάτων". Εις το κεφάλαιον Η΄ (8): 7:

Το ίδιο λέει κι εδώ ο άγιος Μάξιμος διαφωνώντας με τον άγιο Συμεών, ξεκαθαρίζοντας ότι ενώ η ψυχή δημιουργήθηκε αθάνατη κατά χάριν, το σώμα δημιουργήθηκε υλικό, πρόσκαιρο και μεταβλητό.

Άγιος Ιωάννης Δαμασκηνός
Έκδοσις Ακριβής τής Ορθοδόξου Πίστεως Βιβλίο Β΄, κεφ. 3. (PG 94, στ. 868):

Και όπως ακριβώς ο άγιος Μάξιμος, ομοίως και ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, διαφωνώντας και αυτός με τον άγιο Συμεών, θέτει ως βασική αρχή, το ότι το ανθρώπινο σώμα δημιουργήθηκε κατά φύσιν φθαρτό και ασθενές.

Άγιος Αθανάσιος Αρχιεπίσκοπος Αλεξανδρείας
Λόγος περί τής ενανθρωπήσεως τού Λόγου και της δια σώματος προς ημάς επιφανείας Αυτού. (PG 25, 104–105):

Αρχαίο Κείμενο

Μετάφραση

Έστι μεν γαρ κατά φύσιν άνθρωπος θνητός, άτε δη εξ ουκ όντων γεγονός. Δια δε την προς τον Όντα ομοιότητα ην ει εφύλαττε δια της προς αυτόν κατανοήσεως ήμβλυνεν αν την κατά φύσιν φθοράν, και έμεινεν άφθαρτος...

Οι δε άνθρωποι, αποστραφέντες τα αιώνια, και συμβουλία τού διαβόλου εις τα τής φθοράς επιστραφέντες, εαυτοίς αίτιοι τής εν τω θανάτω φθοράς γεγόνασιν, όντες μεν, ως προείπον κατά φύσιν φθαρτοί, χάριτι δε δια τής τού Λόγου μετουσίας τού κατά φύσιν εκφυγόντες...

Γιατί ο άνθρωπος είναι βέβαια από τη φύση του θνητός, επειδή ακριβώς δημιουργήθηκε από την ανυπαρξία. Εξαιτίας όμως της ομοιότητας με τον Όντα, την οποία αν τη διατηρούσε μέσω της προσήλωσης και της γνώσης προς Αυτόν, θα εξασθενούσε τη φυσική του φθορά και θα παρέμενε άφθαρτος...

Οι άνθρωποι όμως, αφού αποστράφηκαν τα αιώνια και με τη συμβουλή του διαβόλου στράφηκαν προς τα πράγματα της φθοράς, έγιναν οι ίδιοι υπαίτιοι για τη φθορά τους μέσα στον θάνατο· ενώ ήταν βέβαια, όπως είπα προηγουμένως, από τη φύση τους φθαρτοί, αλλά με τη χάρη —μέσω της συμμετοχής τους στον Λόγο— θα ξέφευγαν από τη φυσική τους κατάσταση...

Εδώ ο άγιος Αθανάσιος διαφωνώντας και αυτός με τον άγιο Συμεών και συμφωνώντας με όλους τους υπολοίπους που παρατέθηκαν πιο πάνω, εξηγεί με ξεκάθαρο τρόπο για ποιο λόγο ο άνθρωπος πλάσθηκε φθαρτός κατά φύσιν, και πώς θα γινόταν άφθαρτος κατά χάριν.

Άγιος Γρηγόριος Νύσσης
Λόγος ΛΗ΄ (38) – Εις τα Θεοφάνεια, §12. (PG 36, 324B):

Αρχαίο Κείμενο

Μετάφραση

...(τον άνθρωπον) πρόσκαιρον και αθάνατον, ορατόν και νοούμενον, μέσον μεγέθους και ταπεινότητος τον αυτόν, πνεύμα και σάρκα. Πνεύμα δια την χάριν, σάρκα δια την έπαρσιν. Το μεν ίνα μένη και δοξάζη τον Ευεργέτην. Το δε ίνα πάσχη, και πάσχων υπομιμνήσκηται και παιδεύηται τω μεγέθει φιλοτιμούμενος. Ζώον ενταύθα οικονομούμενον και αλλαχού μεθιστάμενον, και πέρας τού μυστηρίου τη προς Θεόν νεύσει θεούμενον.

(Πλάστηκε ο άνθρωπος) ταυτόχρονα πρόσκαιρος και αθάνατος, ορατός και νοητός, ανάμεσα στο μεγαλείο και την ταπεινότητα, πνεύμα και σάρκα. Πνεύμα εξαιτίας της χάρης, σάρκα εξαιτίας της έπαρσης. Το ένα (το πνεύμα), για να παραμένει και να δοξάζει τον Ευεργέτη· το άλλο (η σάρκα), για να υποφέρει και υποφέροντας να θυμάται (ποιος είναι) και να εκπαιδεύεται, ενώ φιλοτιμείται από το μεγαλείο (της χάρης). Ένα ζωντανό ον που σε αυτόν τον κόσμο κυβερνάται (από την Πρόνοια) και μεταφέρεται κάπου αλλού (στην άλλη ζωή), και το αποκορύφωμα του μυστηρίου (είναι) να θεώνεται μέσω της στροφής του προς τον Θεό.

Και ο άγιος Γρηγόριος, ενώ όπως είδαμε, συμφωνεί με τον άγιο Συμεών για το ότι δήθεν τα ζώα πλάσθηκαν ειρηνικά στην αρχή, εδώ διαφωνεί κι αυτός μαζί του, ως προς την δήθεν αφθαρσία τού ανθρώπου, αφού ξεκαθαρίζει ότι η αθανασία έχει δοθεί μόνο στην ψυχή, ενώ το σώμα υφίσταται φθορά.

Άγιος Θεόφιλος Αντιοχείας προς Αυτόλυκον Βιβλίο 2. (PG 6, 1080, και 2: 27):

Αρχαίο Κείμενο

Μετάφραση

Θηρία δε ωνόμασται τα ζώα από τού θηρεύεσθαι ουχ ως κακά αρχήθεν γεγενημένα ή ιοβόλα (ου γαρ τι κακόν γέγονεν από Θεού), αλλά τα πάντα καλά και καλά λίαν...

Αλλά φήσει ουν τις ημίν· “Θνητός φύσει εγένετο ο άνθρωπος;” ουδαμώς. “Τι ουν αθάνατος;” ουδέ τούτό φαμεν. Αλλά ερεί τις· “Ουδέν ουν εγένετο;” ουδέ τούτο λέγομεν. ούτε ουν φύσει θνητός εγένετο ούτε αθάνατος.

ει γαρ αθάνατον αυτόν απ' αρχής πεποιήκει, θεόν αυτόν πεποιήκει· πάλιν ει θνητόν αυτόν πεποιήκει, εδόκει αν ο θεός αίτιος είναι τού θανάτου αυτού. ούτε ουν αθάνατον αυτόν εποίησεν ούτε μην θνητόν, αλλά, καθώς επάνω προειρήκαμεν, δεκτικόν αμφοτέρων, ίνα ει ρέψη επί τα τής αθανασίας τηρήσας την εντολήν τού θεού, μισθόν κομίσηται παρ' αυτού την αθανασίαν και γένηται θεός, ει δ' αύ τραπή επί τα τού θανάτου πράγματα παρακούσας τού θεού, αυτός εαυτώ αίτιος ή τού θανάτου.

Τα ζώα ονομάστηκαν θηρία επειδή κυνηγιούνται (θηρεύονται), όχι επειδή δημιουργήθηκαν κακά από την αρχή ή δηλητηριώδη (γιατί τίποτα κακό δεν προήλθε από τον Θεό), αλλά όλα (δημιουργήθηκαν) καλά και πολύ καλά...

Αλλά θα μας πει λοιπόν κάποιος: “Θνητός από τη φύση του έγινε ο άνθρωπος;” Καθόλου. “Τι λοιπόν, αθάνατος;” Ούτε αυτό λέμε. Αλλά θα πει κάποιος: “Τίποτα λοιπόν δεν έγινε;” Ούτε αυτό λέμε. Ούτε λοιπόν θνητός έγινε από τη φύση του ούτε αθάνατος.

Γιατί αν τον είχε κάνει αθάνατο από την αρχή, θα τον είχε κάνει θεό· πάλι, αν τον είχε κάνει θνητό, θα φαινόταν ο Θεός να είναι η αιτία του θανάτου του. Ούτε λοιπόν αθάνατο τον έπλασε ούτε βέβαια θνητό, αλλά, όπως είπαμε παραπάνω, ικανό να δεχτεί και τα δύο, ώστε αν γείρει προς τα πράγματα της αθανασίας τηρώντας την εντολή του Θεού, να λάβει ως ανταμοιβή από Αυτόν την αθανασία και να γίνει θεός· αν όμως πάλι στραφεί προς τα πράγματα του θανάτου παρακούοντας τον Θεό, ο ίδιος να είναι για τον εαυτό του η αιτία του θανάτου του.

Ο άγιος Θεόφιλος Αντιοχείας, διαφωνεί και με τον άγιο Συμεών που έλεγε ότι ο άνθρωπος πλάσθηκε άφθαρτος, αλλά και με τους άλλους πατέρες που αναφέρθηκαν, που έλεγαν ότι ο άνθρωπος πλάσθηκε φύσει θνητός. Θεωρεί ότι ούτε θνητός έγινε, ούτε αθάνατος, αλλά δεκτικός και τών δύο αυτών ιδιοτήτων.

Βεβαίως ουσιαστικά το ίδιο με τους προηγούμενους λέει ως προς τη δεκτικότητα τής φθοράς ή τής αφθαρσίας, αλλά με δικά του λόγια, προσπερνώντας τη φιλοσοφική διάσταση τού θέματος, που οι άλλοι πατέρες εξηγούν ως "κατά φύσιν θνητότητα" ή "φθορά" τού ανθρώπου. Γιατί η δεκτικότητα τής φθοράς, δηλαδή η έλλειψη αθανασίας και αφθαρσίας, βεβαίως είναι "κατά φύσιν θνητότητα", όσο και αν το αρνείται.

Συμφωνεί όμως με τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης και με τον άγιο Συμεών, στο ότι στην αρχή τα ζώα πλάσθηκαν ήμερα και φυτοφάγα.

Με αυτή την άποψη όμως, ότι δήθεν τα ζώα πλάσθηκαν ήμερα και φυτοφάγα, και ότι η σαρκοφαγία και τα δηλητηριώδη ζώα, θα ήταν δήθεν κακή δημιουργία τού Θεού, διαφωνεί ριζικά ο άγιος Βασίλειος, ο οποίος με αναλυτικότατο τρόπο, όχι μόνο αποδέχεται την εξ αρχής σαρκοφαγία τών ζώων ως κάτι καλό, αλλά και επιχειρηματολογεί για το θέμα αυτό, αποδεικνυόμενος σύμφωνος με τις ανακαλύψεις τής σύγχρονης επιστήμης, ότι τα ζώα ήταν εξ αρχής ήμερα. Με τους πατέρες που θέλουν τα πάντα ειρηνικά εξ αρχής, συμφωνεί μόνο ως προς τα αγκάθια, λέγοντας ότι τα αγκάθια δημιουργήθηκαν μόνο μετά την αμαρτία τού Αδάμ, αγνοώντας βεβαίως εδώ και αυτός την επιστημονική πραγματικότητα, που έχει αποδειχθεί στη σύγχρονη εποχή. Για τα αγκάθια γράφει το εξής:

Άγιος Βασίλειος. 5η Ομιλία προς την Εξαήμερον 6:

Αρχαίο Κείμενο

Μετάφραση

Επί τούτω τω ρήματι πάσαι μεν λόχμαι κατεπυκνούντο· πάντα δε ανέτρεχε δένδρα, τα τε προς μήκιστον ύψος διανίστασθαι πεφυκότα, ελάται και κέδροι, και κυπάρισσοι και πεύκαι· πάντες δε θάμνοι ευθύς ήσαν αμφίκομοι και δασείς· και τα στεφανωματικά λεγόμενα των φυτών, αι τε ρωδωνιαί και μυρσίναι και δάφναι, πάντα εν μια καιρού ροπή, ουκ όντα πρότερον υπέρ της γης, εις το είναι παρήλθε, μετά της οικείας έκαστον ιδιότητος, εναργεστάταις μεν διαφοραίς από των ετερογενών χωριζόμενον, οικείω δε έκαστον γνωριζόμενον χαρακτήρι.

Πλην γε ότι το ρόδον τότε άνευ ακάνθης ην ύστερον δε τω κάλλει τού άνθους η άκανθα παρεζεύχθη, ίνα τω τερπνώ της απολαύσεως εγγύθεν έχωμεν παρακειμένην την λύπην, μεμνημένοι της αμαρτίας, δι' ην ακάνθας και τριβόλους ημίν ανατέλλειν κατεδικάσθη η γη.

Με αυτή την προσταγή (του Θεού), όλες οι συστάδες των θάμνων γίνονταν πυκνές· και όλα τα δέντρα ξεφύτρωναν γρήγορα, και εκείνα που έχουν τη φύση να υψώνονται σε πάρα πολύ μεγάλο ύψος, τα έλατα και οι κέδροι, και τα κυπαρίσσια και τα πεύκα· και όλοι οι θάμνοι αμέσως γίνονταν φουντωτοί και πυκνοί· και τα φυτά που ονομάζονται στεφανωματικά, και οι ροδωνιές (τριανταφυλλιές) και οι μυρτιές και οι δάφνες· όλα μέσα σε μια στιγμή του χρόνου, ενώ πριν δεν υπήρχαν πάνω στη γη, πέρασαν στην ύπαρξη, το καθένα μαζί με τη δική του ιδιαίτερη ιδιότητα, ξεχωρίζοντας από τα άλλα είδη με ολοφάνερες διαφορές και αναγνωριζόμενο το καθένα από τον δικό του ιδιαίτερο χαρακτήρα.

Εκτός βέβαια από το ότι το τριαντάφυλλο τότε ήταν χωρίς αγκάθι· αργότερα όμως, στην ομορφιά του λουλουδιού προστέθηκε το αγκάθι, ώστε δίπλα στην ευχαρίστηση της απόλαυσης να έχουμε κοντά μας τοποθετημένη τη λύπη, θυμούμενοι την αμαρτία, εξαιτίας της οποίας η γη καταδικάστηκε να βγάζει για χάρη μας αγκάθια και τριβόλια.

Εδώ ο άγιος, προφανώς ερμηνεύοντας την πρόβλεψη του Θεού στη Γένεση, που είπε προς τον Αδάμ, ότι: "αγκάθια και τριβόλια θα βλασταίνουν για σένα", λέει ότι τα αγκάθια έγιναν μετά την κατάρα που υπέστη η γη ύστερα από την αμαρτία του Αδάμ. Και αν και δεν ξεκαθαρίζει αν αναφέρεται σε όλη τη γη, ή μόνο στην περιοχή του Παραδείσου, είναι βέβαιο, ότι στερούμενος τις επιστημονικές πληροφορίες που έχουμε εμείς σήμερα, θεωρεί ότι αυτή ήταν η κατάσταση όλης της γης, αφού άλλωστε περί τής αρχικής δημιουργίας μιλάει στο συμφραζόμενό του.

Στα γραπτά του Διονυσίου Αλεξανδρείας, (Εξηγητικά Αποσπάσματα, ΒΕΠΕΣ 17, 248), και Θεοφίλου Αντιοχείας, (Πρός Αυτόλυκον PG 6, 1089Β), διευκρινίζεται ότι ο Παράδεισος δεν ήταν ένας ουράνιος τόπος, αλλά ένας επίγειος και η όλη συνάφεια καθιστά σαφές το γεγονός ότι οι πατέρες αυτοί δεν διενοούντο τον Παράδεισο ως μια νησίδα ευτυχίας εν μέσω ενός ωκεανού δυστυχίας.

Σήμερα βέβαια με τη βοήθεια της επιστήμης, γνωρίζουμε αποδεδειγμένα ότι η φθορά υπήρχε στη γη ευθύς με τη δημιουργία της, και ότι ο χρόνος που μεσολάβησε από τη δημιουργία της ως τον Αδάμ και την αμαρτία του, ήταν δισεκατομμύρια χρόνια, και η δημιουργία τών φυτών δεν ήταν στιγμιαία όπως νομίζει ο άγιος Βασίλειος στο παραπάνω κείμενό του. Γνωρίζουμε επίσης, ότι τόσο τα αγκάθια στα φυτά, όσο και τα σαρκοφάγα ζώα και άνθρωποι, υπήρχαν ήδη πολύ πριν από τον Αδάμ. Και τα απολιθώματα μαρτυρούν αμέτρητους θανάτους ζώων και ανθρώπων πριν από τον Αδάμ. Αυτό όμως οι αρχαίοι Πατέρες της Εκκλησίας δεν το γνώριζαν, και ερμήνευαν τα δεδομένα της Αγίας Γραφής με βάση τις περιορισμένες γνώσεις της εποχής τους.

Βεβαίως στο σημείο αυτό ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης, παρά το επιστημονικό του λάθος για τα δήθεν ήμερα ζώα στην αρχή, σαφώς μιλάει για μία σταδιακή και εξελικτική πορεία τής δημιουργίας, διαφωνώντας εδώ με τις στιγμιαίες περιγραφές τού αγίου Βασιλείου, όπως φαίνεται στο ακόλουθο απόσπασμα:

Άγιος Γρηγόριος Νύσσης: "Απολογητικός προς Πέτρον τον αδελφόν αυτού, περί τής Εξαημέρου". (PG 44: 69-80):

Αρχαίο Κείμενο

Μετάφραση

Τη δε συγκαταβληθείση δυνάμει τε και σοφία προς την τελείωσιν εκάστου τών μορίων του κόσμου, ειρμός τις αναγκαίος κατά τινα τάξιν επηκολούθησεν, ώστε το πυρ προλαβείν μεν και προεκφανήναι των άλλων των εν τω παντί θεωρουμένων, και ούτω μετ' εκείνο, το αναγκαίως τω προλαβόντι επόμενον, και επί τούτω τρίτον, ως η τεχνική συνηνάγκαζε φύσις· τέταρτόν τε και πέμπτον, και τα λοιπά της κατά το εφεξής ακολουθίας, ουκ αυτομάτω τινί συντυχία, κατά τινά άτακτον και τυχαίαν φοράν, ούτως αναφαινόμενα. Αλλ' ως η αναγκαία της φύσεως τάξις επιζητεί το εν τοις γινομένοις ακόλουθον, ούτως έκαστα γεγενήσθαί φησιν εν διηγήσεως είδει περί των φυσικών δογμάτων φιλοσοφήσας...

Πάλιν το αναγκαίως κατά την ακολουθίαν της φύσεως εν τάξει τινί και αρμονία γινόμενον, εις θείαν ενέργειαν ο Μωϋσής ανάγει

Όσο για τη σοφία και δύναμη που καταβλήθηκε προς την τελείωση τού καθενός τών συστατικών μερών τού κόσμου, ακολούθησε κάποια αναγκαία ακολουθία κατά κάποια σειρά, ώστε η φωτιά να προλάβει μεν να εμφανισθεί πριν από όλα τα άλλα που μπορούν να φανούν, και έτσι μετά από εκείνο, το αναγκαίως επόμενο τού προηγουμένου, και πάνω σε αυτό κάποιο τρίτο, όπως τα ανάγκαζαν όλα μαζί τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα τής φύσης. Μετά τέταρτο και πέμπτο, και τα λοιπά τής συνεχιζόμενης ακολουθίας. Όχι όμως παρουσιαζόμενα με τρόπο κάποιας αυτόματης σύμπτωσης, κατά κάποια άτακτη και τυχαία κατεύθυνση. Αλλά όπως η αναγκαία σειρά τής φύσεως επιζητεί την ακολουθία μεταξύ τών γινομένων, έτσι έγινε το καθένα από αυτά λέει υπό μορφήν διηγήσεως, φιλοσοφώντας περί τών φυσικών νόμων...

Πάλι ο Μωυσής ανάγει σε θεία ενέργεια αυτό που γίνεται, με αναγκαίο τρόπο, κατά την ακολουθία τής φύσεως με κάποια σειρά και αρμονία.

Πότε λοιπόν ο ένας και πότε ο άλλος μεταξύ τών πατέρων, εντόπιζαν κάτι που σήμερα αποτελεί επιστημονική πραγματικότητα, διαφωνώντας με τους υπολοίπους πατέρες, αλλά παράλληλα πότε ο ένας και πότε ο άλλος έκαναν και κάποια επιστημονικά λάθη, προσπαθώντας να κατανοήσουν επιστημονικές αναφορές τών κειμένων τής Γένεσης με τις φτωχές επιστημονικές γνώσεις τής εποχής τους.

Και ας δούμε ένα τελευταίο δείγμα για το άρθρο αυτό, τι έγραφε ο άγιος Βασίλειος συμφωνώντας με τη σημερινή επιστήμη, αλλά διαφωνώντας με τους άλλους πατέρες, για το ότι τα ζώα ήταν εξ αρχής σαρκοφάγα, και τα φυτά είχαν (εκτός από τα αγκάθια), και δηλητηριώδη είδη:

Άγιος Βασίλειος. Ομιλίες προς την Εξαήμερον:

Αρχαίο Κείμενο

Μετάφραση

5η Ομιλία εις την Εξαήμερον περί Βλαστήσεως τής Γης.

Κεφάλαια 4-5:

«Βλαστησάτω η γη βοτάνην χόρτου». Και ευθέως συνεξεδόθη τοις τροφίμοις τα δηλητήρια· μετά τού σίτου το κώνειον· μετά τών λοιπών τροφίμων ελλέβορος, και ακόνιτον, και μανδραγόρας, και ο τής μήκωνος οπός.

Τι ουν; αφέντες το επί τοις χρησίμοις την χάριν ομολογείν, εγκαλέσομεν τω δημιουργώ επί τοις φθαρτικοίς ημών τής ζωής; εκείνο δε ου λογισόμεθα, ότι ου πάντα τής γαστρός ένεκεν τής ημετέρας δεδημιούργηται; Αλλ ημίν μεν αι αποτεταγμέναι τροφαί πρόχειροι και πάσιν εύγνωστοι· έκαστον δε τών γενομένων ίδιόν τινα λόγον εν τη κτίσει πληροί.

7η Ομιλία εις την Εξαήμερον περί Ερπετών

Κεφάλαιο 3:

Αλληλοφάγοι δε τών ιχθύων οι πλείστοι, και ο μικρότερος παρ εκείνοις βρώμά εστι τού μείζονος. Καν ποτε συμβή τον τού ελάττονος κρατήσαντα ετέρου γενέσθαι θήραμα, υπό την μίαν άγονται γαστέρα τού τελευταίου.

8η Ομιλία εις την Εξαήμερον περί Πτηνών

Κεφάλαιο 3:

Άλλο μεν ουν γένος το τών σαρκοφάγων, και άλλη κατασκευή πρέπουσα τω τρόπω τής διαίτης αυτών, ονύχων ακμαί, και χείλος αγκύλον, και πτερόν οξύ, ώστε και συλληφθήναι ραδίως το θήραμα, και διασπαραγέν τροφήν τω ελόντι γενέσθαι.

9η Ομιλία εις την Εξαήμερον

Κεφάλαια 19-31:

Ούπω οι οδόντες τω σκύλακι και όμως δια του στόματος αμύνεται τον λυπήσαντα. Ούπω τα κέρατα τω μόσχω, και οίδε που τα όπλα αυτώ εμφυήσεται. ταύτα απόδειξιν έχει τού αδιδάκτους είναι τας φύσεις απάντων, και μηδέν είναι άτακτον μηδέ αόριστον εν τοις ούσιν, αλλά πάντα ίχνη φέρειν τής τού ποιήσαντος σοφίας, εν εαυτοίς δεικνύντα ότι εμπαράσκευα προς την φυλακήν τής οικείας αυτών σωτηρίας παρήχθη...

Αλλ' επί την θεωρίαν τής κτίσεως επανίωμεν.

Τα ευαλωτότερα τών ζώων πολυγονώτερα. δια τούτο πολυτόκοι λαγωοί, και αίγες άγριαι και πρόβατα άγρια διδυμοτόκα, ίνα μη επιλείπη το γένος υπό τών ωμοβόρων εκδαπανώμενον.

Τα δε φθαρτικά τών άλλων ολιγοτόκα...

τοις σαρκοφάγοις ζώοις οξείς τους οδόντας ενήρμοσε· τοιούτων γαρ ην χρεία προς το τής τροφής είδος...

Και μηδείς εγκαλείτω τούτου ένεκεν τω ποιητή ότι ιοβόλα ζώα και φθαρτικά και πολέμια τη ζωή ημών επεισήγαγεν.

5η Ομιλία εις την Εξαήμερον περί Βλαστήσεως τής Γης.

Κεφάλαια 4-5:

«Ας βλαστήσει η γη χορτάρι». Και αμέσως, μαζί με τα φαγώσιμα, φύτρωσαν και τα δηλητήρια· μαζί με το σιτάρι το κώνειο· μαζί με τα υπόλοιπα φαγώσιμα ο ελλέβορος και το ακόνιτο και ο μανδραγόρας και το όπιο.

Τι λοιπόν; Θα σταματήσουμε να είμαστε ευγνώμονες για τα χρήσιμα και θα κατηγορήσουμε τον δημιουργό για τα φυτά που θανατώνουν τη ζωή μας; Και δεν θα σκεφτούμε ότι δεν δημιουργήθηκαν τα πάντα για τη δική μας κοιλιά; Αλλά οι τροφές που προορίζονται για εμάς είναι έτοιμες μπροστά μας και αναγνωρίζονται εύκολα· το κάθε δημιούργημα όμως εκπληρώνει κάποιον ιδιαίτερο λόγο μέσα στην κτίση.

7η Ομιλία εις την Εξαήμερον περί Ερπετών

Κεφάλαιο 3:

Τα περισσότερα όμως από τα ψάρια τρώνε το ένα το άλλο, και το μικρότερο ανάμεσά τους είναι τροφή για το μεγαλύτερο. Και αν τύχει ποτέ αυτό που έφαγε το μικρότερο να γίνει θήραμα κάποιου άλλου, και τα δύο οδηγούνται μέσα στην ίδια κοιλιά του τελευταίου.

8η Ομιλία εις την Εξαήμερον περί Πτηνών

Κεφάλαιο 3:

Άλλο λοιπόν γένος είναι αυτό των σαρκοφάγων, και άλλη η κατασκευή του σώματος που ταιριάζει στον τρόπο της διατροφής τους: αιχμηρά νύχια, γαμψό ράμφος και οξύ φτερό, ώστε και το θήραμα να συλλαμβάνεται εύκολα, και αφού διαμελιστεί να γίνει τροφή για αυτόν που το έπιασε.

9η Ομιλία εις την Εξαήμερον

Κεφάλαια 19-31:

Το σκυλάκι δεν έχει ακόμα δόντια, και όμως αντιμετωπίζει αυτόν που το ενόχλησε με το στόμα του. Το μοσχαράκι δεν έχει ακόμα κέρατα, και γνωρίζει πού θα του φυτρώσουν τα όπλα του. Αυτά είναι απόδειξη ότι οι φύσεις όλων είναι αδίδακτες και τίποτε δεν είναι άτακτο ούτε ακαθόριστο μέσα στα όντα, αλλά όλα φέρουν σημάδια της σοφίας του δημιουργού και αποδεικνύουν από μόνα τους ότι δημιουργήθηκαν με φυσική ετοιμότητα για την διαφύλαξη τής σωτηρίας τους...

Αλλά ας επιστρέψουμε στην παρατήρηση της δημιουργίας.

Τα ζώα που κατατρώγονται περισσότερο πολλαπλασιάζονται και περισσότερο. Γι’ αυτό γεννούν πολλά οι λαγοί· γι’ αυτό και τα αγριοκάτσικα και τα άγρια πρόβατα γεννούν δίδυμα, ώστε να μη χαθούν τα είδη που τρώνε τα σαρκοφάγα.

Όμως εκείνα που τρώνε τα άλλα γεννούν λίγα...

Στα σαρκοφάγα ζώα έβαλε κοφτερά δόντια, γιατί τέτοια χρειάζονταν για το είδος της τροφής που τρώνε...

Και κανείς ας μην κατηγορεί τον Δημιουργό, επειδή έβαλε στον κόσμο ζώα δηλητηριώδη και φθοροποιά και πολέμια προς τη ζωή μας.

Ειδικότερα για τον άγιο Βασίλειο, είναι χρήσιμο ένα άλλο εκτενέστερο άρθρο, με εκτενέστερες τις αναφορές του, στην εξ αρχής άγρια δημιουργία, πριν ακόμα ο Αδάμ αμαρτήσει, μια και οι θέσεις του ως προς αυτό είναι επιστημονικά τεκμηριωμένες.

Αυτό που προσπαθούσαν να εξηγήσουν πολλοί Πατέρες με τις ερμηνείες τους, είναι το "Πώς εισήχθηκε η φθορά και ο θάνατος στον κόσμο". Αναζητούσαν μια απάντηση στο ερώτημα: "Πώς είναι δυνατόν ο Θεός να έπλασε έναν φθαρτό κόσμο με θάνατο;" και σε αυτό το ερώτημα πίστεψαν ότι δίνεται έτσι μια λύση. Θεώρησαν ότι η αμαρτία του Αδάμ ήταν η αιτία της φθοράς και του θανάτου, για ολόκληρη την κτίση, και όχι μόνο για τον Παράδεισο. Πως ενώ ο Θεός έπλασε έναν κόσμο χωρίς φθορά, θάνατο και δυστυχία, η αμαρτία του Αδάμ εισήγαγε όλα τα δεινά που παρατηρούμε σήμερα.

Στην Αγία Γραφή και στην υμνολογία της Εκκλησίας, υπάρχουν σαφή εδάφια για μια αλλαγή που συνέβη στην κτίση με την αμαρτία του Αδάμ, τόσο στην Παλαιά, όσο και στην Καινή Διαθήκη. Μπορεί να μη δίνεται στην Αγία Γραφή και στην υμνολογία της Εκκλησίας αυτή η γενίκευση της αλλαγής που κάνουν οι άγιοι Πατέρες, αλλά η αλλαγή είναι σαφές ότι έγινε. Και οι Πατέρες δεν φαντάσθηκαν ότι θα μπορούσε η αλλαγή αυτή να ήταν κάτι διαφορετικό, από την πτώση της κτίσεως από τη (σχεδόν) αφθαρσία στη φθορά. Ούτε φαντάσθηκαν ότι θα μπορούσαν κάποιες παράμετροι της αλλαγής αυτής, να συνέβησαν σε περιορισμένο τόπο και χρόνο, μόνο μέσα στον Κήπο τής Εδέμ, όπως συνέβη πράγματι.

Για παράδειγμα, στην Παλαιά Διαθήκη, αναφέρεται: "Ο Θεός θάνατον ουκ εποίησε" (Σοφ. Σολ. 1,13). Και αυτό φαινόταν εκ πρώτης όψεως ως ένας σαφής γενικός κανόνας. Και στην Καινή Διαθήκη, αναφερόταν για την κτίση, ότι "υποτάχθηκε στη φθορά, όχι εκουσίως, αλλά εξ' αιτίας αυτού που την υπέταξε" (Ρωμ. 8: 18-22). Κάτι που εκ πρώτης όψεως, με μια επιφανειακή ερμηνεία, φαινόταν να σημαίνει ότι η κτίση δημιουργήθηκε άφθαρτη! Και στην υμνολογία των Χριστουγέννων λέμε: "Ο γαρ Χριστός γεννάται ανακαινίζων την κτίσιν, φθαρείσαν πονηραίς παραβάσεσιν". Κάτι που επίσης εκ πρώτης όψεως φαίνεται να σημαίνει ότι η φθορά εισήχθηκε στην κτίση "για πρώτη φορά" με την παράβαση του Αδάμ. Και αν και αυτά τα "εκ πρώτης όψεως" συμπεράσματα δεν διατυπώνονται σαφώς, ούτε στην Αγία Γραφή, ούτε στην υμνολογία, είναι λογικό ότι ένας άνθρωπος των περασμένων αιώνων, θα έσπευδε να τα ερμηνεύσει με τον τρόπο αυτό, που ήταν πολύ βολικός για δοθούν απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα!

Βεβαίως στην εποχή που έζησαν οι άγιοι Πατέρες, αυτή ήταν μια βολική και συνεπής λύση ως απάντηση στο πρόβλημα αυτό, και λόγω τής ήδη υπάρχουσας προχριστιανικής πεποίθησης τών αρχαιοελληνικών μύθων, περί τού "Χρυσού Γένους", το οποίο δήθεν οι θεοί έπλασαν σε ανώτερη κατάσταση, πριν ξεπέσει. Δυστυχώς όμως, όπως αποδείχθηκε στον καιρό μας, ήταν μια λάθος απάντηση. Και η απάντηση στο πρόβλημα της φθοράς και του θανάτου, πρέπει να αναζητηθεί αλλού!

Ως Χριστιανοί του 21ου αιώνα, οφείλουμε να επανεξετάσουμε τις Πατερικές ερμηνείες με τα αποδεδειγμένα δεδομένα της εποχής μας, στα πλαίσια πάντοτε της Ορθόδοξης πίστεως. Οφείλουμε να ξεκαθαρίσουμε σε τι έκαναν λάθος κάποιοι άγιοι Πατέρες, και πώς μπορούν να ερμηνευτούν τα ιερά κείμενα της πίστης μας, με τρόπο που να είναι συνεπή με την πραγματικότητα. Γιατί βεβαίως υπάρχουν απαντήσεις, και μάλιστα όχι μόνο είναι αρκούντως διαφωτιστικές, αλλά και απόλυτα ταιριαστές με την Ορθόδοξη θεώρηση της πίστης μας και της Θεολογίας μας.

Έτσι λοιπόν, αφού απαριθμήσουμε τα επιστημονικά σφάλματα κάποιων αγίων Πατέρων ως προς το θέμα αυτό, μετά θα απαριθμήσουμε και τα σημεία των ερμηνειών τους που χρειάζονται αναθεώρηση. Κάθε σημείο που θα παρουσιάσουμε, θα αποτελέσει δεσμό για ξεχωριστό άρθρο όπου θα αναλύεται το κάθε ζήτημα. Στα άρθρα που θα ακολουθήσουν, και στα οποία θα παραπέμπει ο κάθε δεσμός, θα υπάρχουν αφ' ενός τα επιστημονικά τεκμήρια των επιστημονικών σφαλμάτων των αγίων Πατέρων, όσο και οι σύγχρονες Ορθόδοξες προτάσεις, που δίνουν μια συνεπή απάντηση στα προβλήματα που τίθενται.

Στα πλαίσια αυτού τού ιστοτόπου, αναλύονται σταδιακά και αναλυτικά όλα αυτά τα ζητήματα σε βάθος. Επίσης παρουσιάζεται πλήρης επιστημονική απόδειξη, για τις εσφαλμένες επιστημονικές θεωρήσεις αγίων πατέρων, που αναφέρθηκαν πριν. Προς το παρόν όμως, στη συνέχεια αυτού του άρθρου θα κάνουμε μόνο μια περιληπτική Ορθόδοξη ερμηνευτική πρόταση για τα ανωτέρω ζητήματα, ούτως ώστε ο αναγνώστης να έχει μια γενική εικόνα των όσων θα αναπτυχθούν λεπτομερώς και με συνέπεια στις σχετικές μελέτες.

Ο Θεός πριν από δισεκατομμύρια χρόνια, που στη Γένεση συμβολίζονται από έξι δημιουργικές ημέρες, δημιούργησε έναν φθαρτό κόσμο "καλό λίαν" και όχι άφθαρτο και τέλειο, όπως αναλύουν εκτενώς ο άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης και ο άγιος Μάξιμος. Η δημιουργία του Θεού προοδεύει εξελικτικά, από το απλούστερο και ατελέστερο, στο συνθετότερο και τελειότερο, σε απόλυτη συμφωνία με τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης. Και το τέλειο είναι η αφθαρτοποίηση της κτίσεως, κατά τον Μέλλοντα αιώνα. Γιατί δεν νοείται να δημιουργήσει ο Θεός μια άφθαρτη κτίση ενώ ο άνθρωπος ως βασιλιάς της είναι ακόμα φθαρτός.

Η φθαρτότητα της κτίσεως, δεν αποτελεί μομφή για τον Δημιουργό της, γιατί ως κτιστή, διέπεται από τους περιορισμούς του χωροχρόνου στον οποίο υπόκειται, όπως κάθε κτίσμα, κατά τους αγίους Μάξιμο Ομολογητή, Αθανάσιο Αλεξανδρείας, Γρηγόριο Νύσσης και Ιωάννη Δαμασκηνό. Είναι λοιπόν εξ ορισμού και κατά φύσιν φθαρτή η κτίσις, και μόνο κατά χάριν δύναται να γίνει άφθαρτη από τον Θεό.

Δεν νοείται επίσης "κακό" το να είναι η κτίση φθαρτή, επειδή το κακό είναι "μη ον", άρα ακατασκεύαστο, κατά την Ορθόδοξη Θεολογία, όπως την εκφράζουν αναλυτικά ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής και ο άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης. Συνεπώς ο Θεός δεν έπλασε κακό. Και επειδή "κακό" νοείται η "στέρηση του καλού", όχι μόνο ο Θεός εξελίσσοντας τη Δημιουργία δεν θεωρείται δημιουργός κακού, αλλά αντιθέτως, με κάθε εξελικτικό βήμα στο οποίο προβαίνει προς όφελος και αφθαρτοποίηση της Δημιουργίας, νοείται ως παράγων μείωσης του κακού, δηλαδή της στέρησης του καλού. Με άλλα λόγια, κάθε πρόοδος της δημιουργίας προς τον στόχο της αφθαρσίας, είναι ένα δώρο καλού, που μειώνει τις ελλείψεις της, άρα το "κακό" που εξ' ορισμού ενυπάρχει στη στέρηση.

Στα πλαίσια της δημιουργίας αυτής, ο Θεός έθεσε σε λειτουργία τους νόμους της φυσικής επιλογής, και κάθε άλλου μηχανισμού που τελειοποιεί την κτίση Του. Και στα πλαίσια του μηχανισμού αυτού, η φθορά των ζώων αναδύθηκε ως συστατικό της φυσικής επιλογής, απαραίτητο για την επιβίωση του ισχυροτέρου, και συνεπώς τελειοποίηση των οργανισμών, όπως φαίνεται στον άγιο Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη. Γιατί χωρίς φθορά των οργανισμών, αυτοί δεν αντικαθίστανται από τελειότερους οργανισμούς στη φύση.

Αυτό δεν αποτελεί "δημιουργία θανάτου" από τον Θεό, για δύο λόγους: 1. Η λέξη "θάνατος" στην Αγία Γραφή, αναφέρεται μόνο ως προς τον άνθρωπο και όχι και στα ζώα. Και 2. Τον θάνατο τον κληρονόμησαν οι άνθρωποι ως κατάλοιπο της εξέλιξής τους από τις κατώτερες μορφές ζωής. Συνεπώς ο Θεός δεν έπλασε ΑΜΕΣΑ τον θάνατο για τους ανθρώπους, αλλά απλώς τον ανέχθηκε ως την επόμενη φάση της δημιουργίας Του, που ξεκίνησε με τον Αδάμ. Επειδή υπάρχει μεγάλη διαφορά στην άμεση από την έμμεση δημιουργία.

Ο Αδάμ ήταν πρωτόπλαστος μόνο ως προς το "καθ' ομοίωσιν", ενώ το "κατ' εικόνα" το είχαν και οι προαδαμιαίοι άνθρωποι. Το καθ' ομοίωσιν ήταν η εισαγωγή του Αδάμ σε πορεία Θέωσης, για πρώτη φορά σε άνθρωπο, με τη λήψη του Αγίου Πνεύματος. Αυτό ήταν και το "εμφύσημα" που αναφέρεται στη Γένεση, και όχι η βιολογική ζωοποίηση.

Ο Αδάμ τέθηκε στον Παράδεισο, που ήταν μια περιοχή της Μεσοποταμίας απομονωμένη από τις άλλες κατοικημένες περιοχές. Στον ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟ αυτό τόπο, υπήρξε μια αναδημιουργία, μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, όπου τα ζώα που κατοικούσαν τον Παράδεισο, δεν ήταν σαρκοφάγα, και τα φυτά δεν είχαν τίποτα το επικίνδυνο. Στον τόπο αυτό, ο Αδάμ θα πραγμάτωνε το αγαθό της Θέωσης, ώστε να μεταδώσει σε όλη τη γη την αφθαρσία που θα κέρδιζε, χάριν όλων των ομοουσίων του ανθρώπων. Η δυνατότητα αυτή να νικηθεί η φθορά δια του Αδάμ, τον κατέστησε "υποστατική αρχή της ανθρωπότητας", άρα πνευματικό της πατέρα.

Η αποτυχία του Αδάμ να επιτύχει την αφθαρτοποίηση για τον εαυτό του, τους άλλους ανθρώπους και την κτίση γενικά, διέκοψε αυτή τη θεραπεία. Έτσι ο Αδάμ εισήγαγε και πάλι τον θάνατο στην ανθρωπότητα και τη φθορά στην κτίση, ως αναπόφευκτο κακό, ως την έλευση του Ιησού Χριστού, του "δεύτερου Αδάμ", μετά από 5.500 χρόνια. Εκείνος, πέτυχε όσα δεν πέτυχε ο Αδάμ, και έδωσε στον άνθρωπο τη δυνατότητα νίκης επί της φθοράς και του θανάτου, που θα πραγματωθεί πλήρως στη 2η Παρουσία Του.

Τα παραπάνω, αποτελούν μια συνεπή απάντηση στα ζητήματα που προσπάθησαν να λύσουν κάποιοι άγιοι Πατέρες μέσω της γενίκευσης της Παραδείσιας κατάστασης σε όλο τον πλανήτη. Παράλληλα, είναι σε πλήρη συμφωνία με όλα τα ιερά κείμενα, και με κάθε σωτηριολογική παράμετρο της Ορθόδοξης πίστης. Και ακόμα και το σφάλμα κάποιων αγίων Πατέρων, το τοποθετεί ως χωροχρονικό, (δηλαδή επιστημονικό), και όχι σφάλμα ουσίας. Δηλαδή, διατηρεί όλα όσα είπαν οι άγιοι, αλλά μέσα στα σωστά τους πλαίσια, ΕΝΤΟΣ του περιορισμένου χώρου και χρόνου του Κήπου της Εδέμ. Κάτι που κάποιοι άγιοι Πατέρες, πίστεψαν ότι επεκτεινόταν σε όλη τη γη, εξ αρχής της δημιουργίας. Σωστά λοιπόν όσα είπαν οι άγιοι. Μόνο που τα γενίκευσαν για όλο τον πλανήτη.

Και τα ζητήματα αυτά, αναλύονται ευρύτατα στα σχετικά κεφάλαια αυτής της μελέτης.